نوری که پس از 800 سال با گذر از شب یلدا در آسمان می&zwnjدرخشد
به گزارش وبلاگ تجارت، ستاره کریسمس یا بیت لحم یا ستاره یلدا، عنوانی است که می توان به مقارنه تماشایی مشتری و زحل در شروع زمستان داد. نام هایی نمادین که دارای پیوندهای مشترک هستند و پس از 800 سال بار دیگر در آسمان شگفتی ساز خواهند شد و تا چند دهه دیگر تکرار نمی شوند.
سال پرحادثه 2020 قرار است با یک شگفتی به خاتمه برسد. در آخرین روزهای سال میلادی و یک شب پس از یلدای ایرانی، آسمان شب شاهد هم ترازی بی نظیر دو غول گازی منظومه شمسی است. مشتری و زحل در شب 21 دسامبر (1 دی) در یک راستا قرار می گیرند.
مقارنه ای تاریخی
در واقع مقارنه دو سیاره مشتری و زحل هر 20 سال یا بیشتر اتفاق می افتد. آخرین بار در سال 2000 میلادی روی داد اما همه این مقارنه ها مشابه یکدیگر نیستند. مقارنه سال جاری نزدیک ترین جدایی زاویه ای این دو سیاره از سال 1623 میلادی (1002 خورشیدی) و نزدیک ترین مقارنه قابل مشاهده از سال 1226 میلادی (605 خورشیدی) است.
یعنی تقریبا از زمان قرون وسطی در 800 سال پیش این دو سیاره از دید ناظر زمینی به این نزدیکی نبوده اند. اگرچه از نظر فاصله واقعی این دو سیاره گازی عظیم منظومه شمسی همچنان صدها میلیون کیلومتر از یک دیگر فاصله خواهند داشت اما در 21 دسامبر از دید ناظر زمینی تنها 0.1 درجه جدایی زاویه ای دارند و بدین ترتیب مانند یک ستاره کشیده به نظر می رسند. به همین دلیل است که این مقارنه به ستاره کریسمس یا ستاره بیت لحم هم شناخته می گردد و شاید بتوانیم با هم زمانی با شب یلدا آن را ستاره یلدا هم بدانیم.
زمان رصد
این دو سیاره نسبت به آخرین مقارنه در سال 2000 شرایط رصدی مناسبی هم دارند. 20 سال پیش این دو سیاره در نزدیکی خورشید بودند و رصد آن ها سخت بود اما سال جاری از عصر و کمی پیش از غروب خورشید تا ساعتی پس از غروب در آسمان قرار دارند و به آسانی به عنوان دو جرم روشن نزدیک به هم در جنوب غربی آسمان قابل مشاهده هستند که به تدریج به هم نزدیک می شوند.
این دو سیاره در ماه نوامبر (آبان) حدود 3 درجه با یکدیگر فاصله داشتند، اما با گذشت زمان این فاصله کمتر خواهد شد. مشتری 6 درجه و زحل 3 درجه بر صفحه آسمان حرکت می نمایند تا 21 دسامبر با از دید ناظر زمینی نزدیک ترین دیدار را با یکدیگر داشته باشند. مشتری در آسمان این شب ها از هر جرم دیگری درخشان تر است. زحل به اندازه مشتری درخشان نیست اما بسیار روشن است و رنگ کم رنگ طلایی آن قابل تشخیص است.
هنگام مقارنه زحل در آسمان سمت راست مشتری قرار می گیرد و آنچه آن ها را از دیگر نقاط نورانی آسمان شب متمایز می نماید، نور پیوسته آن هاست که برخلاف نور ستارگان که هنگام عبور از جو، چشمک می زنند، به صورت یکنواخت به چشم ناظر زمینی می رسند.
پیش از مقارنه مشتری و زحل هم آسمان شب پذیرای یک نمایش دیدنی دیگر است. بارش شهابی جوزایی در شب های 23 و 24 آذر در نبود نور ماه نسبت به بسیاری از سال های دیگر باشکوه تر دیده می گردد.
ویژگی های مداری
مشتری پنجمین سیاره منظومه شمسی و عظیمترین آن هاست و زحل عنوان ششمین سیاره منظومه ما را از آن خود دارد. بر خلاف سیاره های خاکی عطارد، ناهید، زمین و مریخ، این دو سیاره غول پیکر از گاز تشکیل شده اند. هر چرخش زحل به دور خورشید حدود 30 سال زمینی و هر چرخش مشتری 12 سال زمینی طول می کشد. بنابراین با سرعت چرخش متفاوت به دور خورشید، هر 20 سال این دو سیاره با زمین در یک راستا قرار می گیرند و سال جاری مقارنه ای تماشایی را به نمایش می گذارند.
ستاره کریسمس از دید نمادین
اما 21 دسامبر که در نزدیکی کریسمس هست را چیز دیگری هم ویژه می نماید. در 1 دی یلدا طولانی ترین شب سال را پشت سر گذاشته ایم و انقلاب زمستانی در میانه پاییز و زمستان ساعت 13:32 دوشنبه اول دی به وقت تهران روی می دهد تا نور بار دیگر بر تاریکی غلبه کند. این نمادگرایی هم ویژگی های خودش را دارد.
از دید نمادین و معنوی صفحه ای از انجیل کتاب مقدس مسیحیان درباره ستاره ای غیرمعمول حکایت می نماید که سه خردمند را به سمت محل تولد حضرت عیسی سوق می دهد. سه مغ یا سه خردمندی که در بعضی منابع از جمله آن خردمند دیگر اثر هنری ون دایک (Henry van Dyke) و با ترجمه دکتر حسین الهی قمشه ای به ایرانی بودن آن ها هم اشاره شده است و بی تناسب با پیوندهای شب یلدا و کریسمس نیست.
ستاره شناسان مدت هاست که اعتقاد دارند ستاره تولد ممکن است واقعا یک مقارنه بوده باشد. جاستین میسون (Justin Mason) از افلاک نمای دانشگاه دامینیون می گوید: یک مقارنه نادر از مشتری، ناهید و ستاره درخشان قلب الاسد (Regulus) در حدود سال 2 پیش از میلاد مسیح روی داده است.
با وجود آنکه که همچنان بسیاری از نیروهای راهنمایی نماینده دنیا ناشناخته است، اما مدارهای سیاره ای قابل پیش بینی هستند. آخرین باری که انسان ها شاهد مقارنه مشتری و زحل بودند در سال 1226 میلادی بود، اما پس از سال جاری این غول های گاز تنها 60 سال دیگر و در مارس 2080 (1458 خورشیدی) نمایش استثنایی دیگری را اجرا خواهند کرد. میسون شرح می دهد: گاهی اوقات با مکانیک آسمانی، چند بار اتفاقات نزدیک به هم می افتد و سپس این جفت شدن برای مدت بسیار طولانی تکرار نمی گردد.
معجزه یا فقط یک پدیده نجومی؛ در هر صورت نوری در انتهای یک تاریکی طولانی است که قطعا تماشایی خواهد بود.
عکس کاور: طرح گرافیکی مقارنه مشتری و زحل در آسمان شب 1 دی
Credit: SkySafari
منابع: EarthSky, Phys.Org
منبع: دیجیکالا مگ