روده کوتاه؛ سندرمی با عوارض متعدد (2) - وبلاگ تجارت

به گزارش وبلاگ تجارت، داروها برای کند کردن تخلیه معده، کاهش ترشحات، کند کردن حرکت معدی - رودی و جلوگیری از رشد بیش از حد باکتری ها تجویز می شوند. اخیرا سوماتواستاتین و آنالوگ های سوماتواستاتین و هورمون های دیگر با فعالیت های ضد ترشحی، ضد حرکتی یا تغذیه ای جهت کند کردن حرکت و ترشحات، مورد استفاده قرار گرفته اند. اعمال جراحی شامل معکوس کردن قطعاتی از روده، به منظور کند کردن عبور محتویات معدی - روده ای، ایجاد مخزن ها یا کیسه هایی به

روده کوتاه؛ سندرمی با عوارض متعدد (2)

نویسنده: دکتر احمدرضا درستی

متخصص تغذیه

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران

در قسمت قبل این مقاله با سندرم روده کوتاه آشنا شدید. در ادامه مطالب، در مورد درمان دارویی و تغذیه ای این سندرم صحبت می کنیم:

داروها برای کند کردن تخلیه معده، کاهش ترشحات، کند کردن حرکت معدی - رودی و جلوگیری از رشد بیش از حد باکتری ها تجویز می شوند. اخیرا سوماتواستاتین و آنالوگ های سوماتواستاتین و هورمون های دیگر با فعالیت های ضد ترشحی، ضد حرکتی یا تغذیه ای جهت کند کردن حرکت و ترشحات، مورد استفاده قرار گرفته اند. اعمال جراحی شامل معکوس کردن قطعاتی از روده، به منظور کند کردن عبور محتویات معدی - روده ای، ایجاد مخزن ها یا کیسه هایی به اسم قسمتی از کولون، طویل کردن روده و پیوند روده جهت یاری به بیماران دارای برداشت قسمت های مهم و عمده دستگاه معدی - روده ای، انجام می شود. پیوند روده هنوز یکی از مشکل ترین پیوندهای اندام است و عموماً در نارسایی روده و وقتی که بیماران عوارض مهم TPN را نشان می دهند، انجام می شود.

درمان تغذیه ای سندرم روده کوتاه (SBS):

در بیشتر بیمارانی که قسمت های عمده روده را دارند و در ابتدا برای اصلاح و حفظ شرایط تغذیه ای احتیاج به TPN دارند، طول مدت TPN و تغذیه درمانی بعدی بستگی به وسعت برداشت روده، سلامت بیمار و شرایط به جامانده دستگاه معدی - روده ای دارد. به طور کلی، بیماران مسن تر که قسمت عمده ایلئوم خود را برداشته اند، فاقد دریچه ایلئوسکال هستند. بعلاوه بیمارانی که در به جامانده سیستم معدی - روده ای دچار بیماری هستند هم، وضع مناسبی ندارند. برخی ها ممکن است در طول زندگی به مکمل همراه با تغذیه وریدی برای حفظ شرایط تغذیه ای و مایعات کافی احتیاج داشته باشند.

دو اصل کلی برای از سرگرفتن تغذیه روده ای بعد از برداشتن روده کوچک عبارتند از:

1- آغاز سریع تغذیه روده ای؛

2- افزایش تدریجی غلظت و حجم غذا.

نقش تغذیه روده ای، فراهم کردن یک محرک تغذیه ای برای دستگاه معدی - روده ای است. تغذیه وریدی برای اصلاح و حفظ شرایط مواد مغذی استفاده می شود. هرچه مشکل حادتر باشد، پیشرفت کندتر است. وعده های کوچک، مکرر و کم (6 تا 10 وعده در روز)، احتمالا بهتر از وعده های بزرگ تحمل می شوند. اگر از تغذیه روده ای استفاده می شود، آغاز تدریجی تغذیه موجب سازگاری معدی - روده ای می شود. TPN منبع عمده مایعات و مواد مغذی را فراهم می کند. بیشتر مواد مغذی به تدریج به تغذیه روده ای اضافه می شوند و حجم یا غلظت TPN بر طبق آن کاهش می یابد.

اعمال هضم و جذب به جامانده دستگاه معدی - روده ای به علت سوء تغذیه و عدم استفاده از دستگاه معدی - روده ای ممکن است به مخاطره انداخته شود و خود سوء تغذیه هم سازگاری را به تأخیر خواهد انداخت.

عبور بیشتر (طبیعی) غذاها، ممکن است هفته ها تا ماه ها وقت بگیرد و امکان دارد برخی از بیماران غلظت ها یا حجم طبیعی غذاها را تحمل ننمایند.

حداکثر سازگاری دستگاه معدی - روده ای ممکن است یک سال بعد از جراحی اتفاق بیفتد. سازگاری موجب بهبود عملکرد می شود، اما روده را به طول یا ظرفیت طبیعی برنمی گرداند. برخی غذاهای کامل از مهم ترین محرک ها برای دستگاه معدی - روده ای هستند، اما دیگر مواد تغذیه ای به اسم یک عامل تسریع نماینده فرایند تطبیق و کاهش سوء جذب عمل می نمایند. به اسم مثال، گلوتامین، سوخت ارجح برای آنتروسیت های روده کوچک است و بنابراین ممکن است در افزایش سازگاری با ارزش باشد. نوکلئوتیدها هم می توانند تطبیق مخاط را افزایش دهند، اما متأسفانه این مواد مغذی در اغلب محصولات تغذیه ای روده ای پرانترال وجود ندارند. SCFAsها (مانند بوتیرات، پروپیونات و استات) حاصل تخمیر کربوهیدرات ها و فیبرها به وسیله میکروب ها، سوخت های اصلی اپیتلیوم کولون هستند.

بیمارانی که ژژنوم آنها برداشته شده، ولی کولون و ایلئوم آنها بی اشکال است، احتمالا به سرعت با رژیم های طبیعی سازگاری می یابند. تعادل طبیعی منابع پروتئین، چربی و کربوهیدرات برای رسیدن به این سازگاری مناسب است. دریافت غذا به صورت 6 وعده غذایی کم حجم به علاوه اجتناب از مصرف لاکتوز، مقادیر زیاد شیرینی های تغلیظ شده و کافئین ممکن است به کاهش مشکل نفخ، درد شکمی و اسهال یاری کند. چون رژیم افراد می تواند از نظر تغذیه ای کمبود داشته باشد و دریافت برخی از ریزمغذی ها ممکن است در حد حاشیه ای باشد، به بیماران باید توصیه شود که به کیفیت رژیم خود بیشترین اهمیت را بدهند. مکمل مولتی ویتامین و مواد معدنی ممکن است برای برآوردن احتیاجهای تغذیه ای مورد احتیاج باشد. بیمارانی که ایلئوم آنها با عمل جراحی برداشته شده، احتیاج به گذشت زمان و صبوری دارند تا از تغذیه وریدی به تغذیه روده ای برسند. به علت اینکه مقداری از ویتامین های محلول در چربی، کلسیم، مهمیم و روی در طی جذب از دست می فرایند، ممکن است به دریافت مکمل احتیاج باشد. ممکن است به محدودیت چربی رژیم غذایی، به ویژه در آنهایی که کولون آنها برداشته نشده، احتیاج باشد. دریافت مقادیر کم در هر وعده غذایی، بیشتر تحمل و جذب خواهد شد. محصولات MCT موجب افزایش کالری دریافتی می شوند و به اسم عاملی برای انتقال مواد مغذی محلول در چربی یاری می نمایند.

چون دریافت توده های روغن MCT (مثلا هنگام مصرف به شکل دارویی و در حد یک قاشق چایخوری) ممکن است موجب افزایش اسهال بیمار شود، بهتر است که دوزها به طور مساوی بین وعده های غذایی در طول روز تقسیم شوند. مایعات و الکترولیت ها به ویژه سدیم باید در مقادیر کم و مکرر دریافت شوند. در بیمارانی که قسمت عمده روده را جراحی نموده اند (مثلاً وقتی دئودنوم و چندین سانتیمتر از ژژنوم به بخش هایی از کولون متصل شده باشد)، یک رژیم خوراکی فقط به اسم بخشی از تغذیه فرد محسوب می شود. در برخی موارد تغذیه بیش از حد، جهت جبران سوء جذب، به سوءجذب بیشتر منجر می شود. در این حال نه تنها غذاهای خورده شده و مایعات، بلکه مایعات ترشح شده از دستگاه معدی - روده ای (که در پاسخ به غذا خوردن ترشح می شوند) هم سوءجذب را تشدید می نمایند. بیمارانی که دارای روده کوتاه هستند، برای حداقل قسمتی از مایعات و مواد مغذی خود از نظر تغذیه ای وابسته به محلول های وریدی هستند. میان وعده های کوچک و مکرر برای این بیماران، لذت دهانی (خوراکی) فراهم می کند، اما فقط بخشی از احتیاجهای مایعات و مواد مغذی شان را می تواند تأمین کند.

منبع: نشریه دنیای تغذیه/شماره103.

منبع: راسخون